“Alçaklığın Evrensel Tarihi”

Başlık Jorge Luis Borges’nin bir kitabına ait.

Bazı kitaplar böyledir. Kapaktaki isim bir mıknatıs gibi sizi kendine çeker. Öylesine kışkırtıcı öylesine karşı konulmazdırlar. Daha kapağını açmadan zincirleme bir reaksiyona neden olurlar zihin dünyamızda.

Çağrışım yeni bir çağrışımı tetikler.

Bir sağanak gelir, bulutlar yarılır, güneşler parıldar!

Kabul ediyorum. Son cümle fazla oldu. Eskiler “sözün şehvetine kapılmamalı” derler. Sözün şehveti sanıldığının aksine “belden aşağı vurmak” ya da “belden aşağı düşünmek” anlamına gelmez. Sözün akışına daha çok da lezzetine kendinizi öyle bir kaptırırsınız ki ölçüyü şaşırırsınız. Budur sözün şehvetine kapılmak.

Yazının şehvetine de kapılmaya gerek yok. Sonuçta, Borges’nin sözünü ettiğimiz eseri ilham verici bir eser dedik ya; bulutları, güneşleri niye işin içine karıştırıyoruz. Ama kabahati bende değil, Borges’de arayın! O üslup ve mizah duygusu yok mu. İşte ağzımdan çıkan sözlerin sorumlusu o.

Borges’ye Latin Amerika romanının babası diyorlar. Gabriel Garcia Márquez’lerin, Carlos Fuentes’lerin ve daha bir dolu yazarın babası yani. 20. yüzyılın en büyük yazarı diyenler de var. Bir eleştirmen şöyle yazmış: “Borges’nin bir eserini ilk kez okumak alfabede yeni bir harf, müzikte yeni bir nota keşfetmek gibidir”. Haklı; kendimden biliyorum çünkü.

Arjantinli yazarın sözünü ettiğimiz eseri tabii gerçek bir tarih değil. Hatta tarihle pek az alakası olan edebi bir kurgu. Tarihsel bir metin gibi okursanız etrafı kendinize güldürürsünüz. Edebiyatın şehvetine kapılan Borges’nin kendisinin de bu kitapta bir alçaklık yaptığını bu arada belirtmeliyim. Üzerinde durmaya değmez.

Benim okuduğum metin İspanyolcadan İngilizceye oradan da Türkçeye çevrilmiş. Suyunun suyu diyebileceğimiz bir çeviride dahi o üslûp kaybolmamış. Doğudan, İslam dünyasından ve vahşi batıdan seçtiği hikayeleri kendine özgü bir ironiyle yeniden anlatmış yazar. Borges, zaten başından beri kadim geleneklere, pek çok kültürün menkıbelerine ayarlı bir sanatçı.

Hikâyelerin hepsi alçaklık üzerine. Alçaklığın değişik türleri ya da görünümleri üzerine bir seçki de diyebiliriz. Siyasi alçaklık, kişisel alçaklık, ihanet, kan dondurucu intikam, kadın korsanlar tekmili bu kitapta.

Borges kitabının 1954 baskısına yazdığı önsözde başlıktaki “alçaklık” sözcüğünün “gökgürültüsü gibi gürlediğini”, ama ses ve öfkenin ardında bir şey olmadığını, kitabın bir görünüşten, bir imgeler yüzeyinden ibaret eğlenceli bir kitap olduğunu ifade etmekten geri durmamış.

“Alçaklık” sert bir sözcük gerçekten. Rastgele kullanılmaması gerekir. Provokatiftir çünkü. Öyledir ama sözün bittiği yer ve zamanlarda kim engel olabilir bu sözü telaffuz etmemize!

Ulusal Marşında “Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın” yazan bir ülkede yaşıyoruz. Borges’nin kitabını okuduğumda yakın tarihimizde tanık olduğumuz bin türlü alçaklık, zihnimden bir çağrışım zenginliği içinde akıp geçti. Hatta yazımın başlığını “Akademik Alçaklığın Evrensel Tarihi” olarak koymayı düşündüm. İngilizce’de intihalcilik için kullanılan sözcüklerden biridir “akademik alçaklık”. Böyle bir tarih yazılsa ortaya Meydan Larousse boyutunda bir ansiklopedi çıkardı herhalde. En uzun ve ilginç madde de “Türkiye” maddesi olurdu.

Aslında akademik alçaklığı intihalle sınırlandırmak doğru değil. İnsanlık tarihi boyunca alçaklığın binbir çeşidine tanık olduğumuz gibi akademik hayat da bu açıdan hayli zengin örneklerle doludur.

Yıldırma (mobbing), niteliksiz ya da suistimalci tez danışmanlığı, sorumsuz jüri üyeliği, sahte bilimsel toplantı düzenleme ilk anda akla gelenlerden.

Öte yandan, bilinçli ya da bilinçsiz olarak, alçaklığa özendirmek son derece kolaydır. Sistem alçaklığı teşvik edici şekilde tasarlanmışsa, pek az insan sisteme karşı çıkma cesaretini gösterebilir. Asıl mesele sistemi iyiliği, dürüstlüğü, doğruluğu teşvik eder hale getirmektir. Alçaklığın ise hiçbir çeşidine göz yumulmamalıdır.

Yazı Cuma hutbesi gibi bitti. Ama zaten yarın Cuma. Hayırlı Cumalar!

“Alçaklığın Evrensel Tarihi”” üzerine bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s